Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie finansowania przez budżet państwa Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego

   Szanowny Panie Ministrze! W październiku 1996 r. rząd RP przyjął do realizacji program pod nazwą ˝Oświęcimski strategiczny program rządowy˝. Powstał on dla rozwiązania problemów przeradzających się często w konflikty o znaczeniu międzynarodowym, jakie powstały po roku 1990 wokół byłego hitlerowskiego obozu KL Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Bezpośrednim powodem jego opracowania był konflikt wywołany budową prowadzoną przez spółkę akcyjną ˝Maja˝ zespołu usługowo-gastronomicznego w sąsiedztwie muzeum, określonego przez media jako ˝Supermarket Auschwitz˝. Rada Ministrów zdecydowała wtedy o podjęciu kompleksowych działań objętych wieloletnim programem na lata 1997-2001, realizowanym w porozumieniu i współdziałaniu ze wszystkimi zainteresowanymi władzami i środowiskami w kraju i za granicą. Szczególne zainteresowanie tym projektem wyraził prezydent RP.

   Dla zapewnienia prawidłowego wykonywania programu rząd powołał pełnomocnika ds. realizacji OSPR. Jego zadaniem była koordynacja współdziałania administracji publicznej, a także pozyskiwanie środków pozabudżetowych na jego finansowanie. Faktycznymi jego realizatorami były jednostki administracji rządowej, samorządy oraz Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, działające na podstawie porozumień zawieranych z pełnomocnikiem, natomiast źródłem jego finansowania pozostawał budżet państwa i budżety samorządów.

   Oświęcimski Strategiczny Program Rządowy przewidywał wykonanie szeregu zadań inwestycyjnych mających doprowadzić do uporządkowania otoczenia Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w celu zapewnienia należnej czci miejscu pamięci i podniesienia estetyki wokół niego. Jednym z celów programu było zapoczątkowanie działalności edukacyjnej w mieście Oświęcimiu. Niestety ten cel praktycznie do dzisiaj nie został zrealizowany.

   OSPR obejmował 41 zadań, których szacunkowy koszt wykonania w latach 1997-2001 miał wynosić 57 024 000 zł. Nie został on jednak zrealizowany w całości ani pod względem rzeczowym, ani finansowym. Przez cały ten okres z budżetu państwa przeznaczono na program mniej niż połowę zakładanych środków, bo zaledwie kwotę 27 725 900 zł. Finansowanie OSPR odbywało się (i odbywa tak do dzisiaj) z rezerwy budżetu państwa, co stale stwarzało liczne problemy podmiotom wykonującym zadania. Dodatkowo pieniądze przekazywane były we wszystkich latach dopiero w drugiej połowie roku budżetowego.

   Pełny efekt Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego na lata 1997-2001 nie został osiągnięty głównie z powodu niewywiązania się rządu z przyjętego finansowania programu. Jego realizacja w tym czasie pomimo niepełnego wykonania rzeczowego i finansowego wykazała jednak, jak ważne i trudne zarazem jest właściwe rozwiązywanie spraw upamiętnienia tego miejsca zagłady w taki sposób, aby uwzględnić przy tym normalne życie otaczającego go miasta. Oświęcim to dzisiaj ponad 42-tysięczne miasto naznaczone piętnem tragicznej historii, szukające dla siebie sposobu na przyszłość. Jest miejscem budzącym wiele emocji, będąc przedmiotem zainteresowania wielu narodów, religii, a także międzynarodowych organizacji takich, jak UNESCO, Rada Europy itp. To również miejsce wielu pielgrzymek ludzi z całego świata i licznych oficjalnych wizyt państwowych.

   O znaczeniu rozwiązania problemów Oświęcimia dla kraju i opinii międzynarodowej wydawał się być przekonany rząd RP, kiedy postanowił o kontynuacji Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego w latach 2002-2006. Przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 27 listopada 2002 r. II etap OSPR przewiduje wykonanie 22 zadań, których szacunkowy koszt wyniesie 46 194 tys. zł. Udział budżetu państwa w okresie od 2002 do 2006 r. ma wynieść 26 680 tys. zł. Pozostałe środki finansowe będą pochodzić głównie z samorządów uczestniczących w realizacji programu. Opracowany wspólnie z samorządami ziemi oświęcimskiej i samorządem woj. małopolskiego II etap, oprócz dokończenia zadań niezrealizowanych w ramach I etapu zakłada utworzenie instytucji najistotniejszych dla uporządkowania oświęcimskich spraw, tj. Międzynarodowego Centrum Edukacji i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej o profilu uczelni humanistycznej.

   Panuje zgoda, że instytucje te mogą zapoczątkować budowanie nowego wizerunku Oświęcimia jako ośrodka edukacji o randze nawet międzynarodowej. Projekt Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej został zainicjowany już w roku 1999 przez samorząd lokalny i w pełni zaakceptowany w Strategii woj. małopolskiego, co miało odzwierciedlenie w późniejszych decyzjach i działaniach zmierzających do jego realizacji. Istnieje również koncepcja, aby uczelnia ta realizowała w przyszłości edukację w zakresie tak ważnej dzisiaj problematyki praw człowieka. Odpowiedni dobór kierunków nauczania powinien w tym zakresie odpowiadać na potrzeby środowisk międzynarodowych, korzystających w przyszłości z tej uczelni, ale także na potrzeby lokalnego rynku pracy i aspiracje edukacyjne młodzieży mieszkającej w regionie. Państwowa Szkoła Wyższa i Międzynarodowe Centrum Edukacji jako instytucje miastotwórcze są szansą dla Oświęcimia i powiatu, gwarantując ich zrównoważony rozwój, zmniejszając obecny poziom frustracji mieszkańców i przyczyniając się do zlikwidowania źródeł konfliktów powstających w tym mieście.

   Prawidłowa realizacja Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego wymaga przede wszystkim corocznego wyodrębniania w rezerwie budżetu państwa odpowiednich środków finansowych na wykonanie jego zadań. Niestety rząd nie wywiązuje się przez kolejne lata z własnych, wcześniejszych zobowiązań finansowych. W bieżącym roku, mimo planowanych nakładów w wysokości 3934 tys. zł przeznaczono z budżetu państwa na wszystkie zadania jedynie 1400 tys. zł. Przedłożony przez Radę Ministrów projekt budżetu państwa na rok przyszły zakłada dofinansowanie zadań OSPR w 2004 r. także w wysokości 1,4 mln zł. To stanowi zaledwie 30% założonych wcześniej wydatków rzędu 4650 tys. zł.

   W dotychczasowym okresie istnienia Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego od roku 1997 finansowanie ujętych w nim zadań nie było na tak niskim poziomie, jak obecnie.

   Stałe ograniczanie zakresu finansowania może spowodować, że najistotniejsze założenia programu mogą pozostać niezrealizowane. Część planowanych inwestycji nie będzie rozpoczęta, a ważne przedsięwzięcia znajdujące się w toku realizacji będą musiały być wstrzymane. W świetle rysującej się perspektywy niepełnego finansowania OSPR w kolejnym roku jego realizacji widać wyraźnie, że wspomniane problemy nie zostaną skutecznie rozstrzygnięte, a reperkusje takiej sytuacji będą skutkować nie tylko na poziomie lokalnym.

   W imieniu społeczności lokalnej Oświęcimia, w imieniu wszystkich, którym zależy, aby to miejsce, będące dla świata przestrogą, przestało być źródłem konfliktów, a stało się miejscem budowania zgody, apeluję do rządu o zapewnienie pełnego finansowania i dokończenie rozpoczętego programu stwarzającego szansę na realizację wspólnego celu. Bez wątpienia w interesie Polski leży edukacyjna aktywność i rozwój kulturowy Oświęcimia, który może być osiągnięty przy pełnej realizacji Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego.

   W tym zakresie zgłaszam interpelację poselską:

   1. Dlaczego rząd nie wywiązuje się z własnych zobowiązań?

   2. Dlaczego dopuszcza się do postępującej degradacji Oświęcimia?

   3. W jakim terminie rząd planuje wywiązanie się z podjętych zobowiązań?

   4. Dlaczego nie podjęto żadnych kroków zmierzających do powstania Międzynarodowego Centrum Edukacji i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej o profilu uczelni humanistycznej w sytuacji, gdy ich powstanie jest niezbędne dla rozwoju Oświęcimia i regionu?

   Z poważaniem

   Poseł Barbara Marianowska

   Warszawa, dnia 29 stycznia 2004 r.