Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie marnotrawienia środków ze składek społecznych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem Pana Marszałka z dnia 30 czerwca 2005 r., znak: SPS-0202-10348/05, przesyłającym interpelację posła Zenona Tymy w sprawie marnotrawienia środków ze składek społecznych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, uprzejmie informuję, co następuje:

   Ochrona fizyczna budynków i pomieszczeń użytkowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowi, obok zabezpieczeń przed zagrożeniami związanymi z przetwarzaniem i przesyłaniem informacji w systemach i sieciach teleinformatycznych, element systemu ochrony zasobów informacyjnych Zakładu, który jest tworzony z uwagi na:

   1) wymagania przepisów prawa - w szczególności ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) oraz ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 11, poz. 95 ze zm.),

   2) interes Zakładu - dążenie do uniknięcia strat powstałych w wyniku kradzieży składników majątku Zakładu oraz uniknięcia bardzo poważnych konsekwencji, jakie mogą nastąpić w wypadku kradzieży lub zniszczenia urządzeń niezbędnych do przetwarzania informacji w Zakładzie. Kradzież lub uszkodzenie ważnych urządzeń technicznych służących do przetwarzania informacji, a także nośników informacji, może spowodować poważne zakłócenia w obsłudze świadczeniobiorców, ubezpieczonych i płatników składek oraz podmiotów realizujących zadania z zakresu zabezpieczenia społecznego i zdrowotnego,

   3) ochronę klientów oraz pracowników Zakładu w sytuacji zagrożenia (np. prób podkładania ładunków niebezpiecznych czy czynnej napaści na pracowników - co wielokrotnie miało miejsce).

   Realizacja przepisów prawa, które zobowiązują Zakład do zapewnienia odpowiedniego bezpieczeństwa informacji przetwarzanych w Zakładzie, odbywa się z wykorzystaniem dobrych praktyk, które są opisane w Polskiej Normie PN-ISO-ISO/IEC 17799 ˝Technika informatyczna. Praktyczne zasady zarządzania bezpieczeństwem informacji˝.

   Tworzenie i wdrażanie zabezpieczeń fizycznych w Zakładzie jest realizowane zgodnie z zasadami określonymi w ˝Polityce bezpieczeństwa systemów informatycznych służących do przetwarzania danych osobowych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych˝.

   Zgodnie z zaleceniami zawartymi w ww. dokumentach ochronę fizyczną należy tworzyć w oparciu o wiele wzajemnie uzupełniających się zabezpieczeń wdrażanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej prowadzonej stale lub doraźnie oraz zabezpieczeń technicznych.

   Jednocześnie uprzejmie informuję Pana Posła, że orzekanie dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, realizowane jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie obowiązujących przepisów, które zostały określone w szczególności w:

   - ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. ),

   - ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.),

   - rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy ( Dz. U. Nr 273, poz. 2711 ).

   W świetle cytowanych wyżej przepisów organem orzekającym dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, jest lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z § 4 powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie orzekania o niezdolności do pracy lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby, w stosunku do której ma być wydane orzeczenie.

   Przed wydaniem orzeczenia lekarz orzecznik ZUS może zlecić uzupełnienie dokumentacji medycznej, w szczególności o opinię lekarza konsultanta lub psychologa, o wyniki badań dodatkowych lub obserwacji szpitalnej.

   Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS - zgodnie z art. 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - uwzględnia:

   - stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,

   - możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

   Cytowana wyżej ustawa zawiera również definicję niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 tej ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

   Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy. Okresową niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy.

   Lekarz orzecznik ZUS wydaje orzeczenie na podstawie bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie i posiadanej dokumentacji.

   W świetle obowiązującego prawa orzeczenia wydane przez lekarzy orzeczników w oddziale Zakładu podlegają kontroli pod względem merytorycznym i formalnym przez głównego lekarza orzecznika, który - z upoważnienia Prezesa Zakładu - sprawuje bezpośredni nadzór nad prawidłową, zgodną z przepisami prawa i zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy działalnością lekarzy orzeczników ZUS.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że z dniem 1 stycznia 2005 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 121, poz. 1264 ) - wprowadzające dwuinstancyjność w postępowaniu orzeczniczym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. W terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia Prezes Zakładu może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej.

   Wszyscy lekarze orzecznicy i członkowie komisji lekarskich Zakładu spełniają warunki wynikające z treści rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niezdolności do pracy, tzn. są specjalistami (tj. posiadają IIo specjalizacji) w szczególności w zakresie następujących dziedzin medycyny: chorób wewnętrznych, chirurgii, neurologii, psychiatrii, medycyny pracy, medycyny społecznej oraz odbyli przeszkolenie w zakresie ustalonym przez Prezesa Zakładu, obejmujące w szczególności wiedzę z zakresu ubezpieczeń społecznych, zasad orzekania o niezdolności do pracy, rehabilitacji leczniczej i zawodowej, medycyny pracy, medycyny społecznej i etyki lekarskiej.

   Jednocześnie uprzejmie informuję Pana Posła, że każda sprawa może być poddana kontroli prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników ZUS i komisje lekarskie Zakładu w ramach nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy. Jeżeli w toku tej kontroli zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy, sprawa może zostać przekazana do rozpatrzenia przez komisję lekarską Zakładu. Rozpatrzenie sprawy w trybie nadzoru Prezesa Zakładu wymaga wskazania indywidualnych danych osobowych.

   Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

   Powyższe wyjaśnienia wskazują, że zarówno lekarze orzecznicy ZUS, jak i komisje lekarskie Zakładu przy orzekaniu o niezdolności do pracy nie kierują się swobodną oceną, lecz stosują obowiązujące przepisy prawa.

   Od decyzji organu rentowego przysługuje ubezpieczonemu odwołanie, w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

   Jednocześnie należy zaznaczyć, że stwierdzenie niezdolności do pracy nie jest jedynym warunkiem skutkującym nabyciem prawa do świadczeń rentowych z ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 57 powołanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

   - jest niezdolny do pracy,

   - ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

   - niezdolność do pracy powstała w okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

   Jeżeli chodzi o kwestię przeprowadzenia reformy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uprzejmie informuję, że została ona przeprowadzona w 1999 r. - na mocy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn.zm).

   Reforma systemu ubezpieczeń społecznych - powierzając Zakładowi szereg nowych zadań - zmusiła do przeprowadzenia jego restrukturyzacji, uporządkowania jego organów i ścisłego zdyscyplinowania wydatków związanych z działalnością Zakładu. Zmiany te podejmowane były w przeświadczeniu, że przyniosą one wymierne korzyści milionom ubezpieczonym

   Co roku Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrolę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kolejne raporty nie wskazują na poważne uchybienia w pracy Zakładu.

   Biorąc powyższe pod uwagę, nie widzę potrzeby nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie zmian organizacyjnych Zakładu.

   Jeżeli zaś chodzi Panu o reformę ubezpieczeń społecznych w zakresie dochodów tych ubezpieczeń, to pragnę Pana uprzejmie poinformować, że składek pobieranych od ubezpieczonych i pracodawców nie starcza na wypłaty świadczeń określonych ustawowo. Cały czas rośnie też udział dotacji budżetu do wypłat emerytur i rent. W roku 1999 było to niespełna 12%, a w 2002 r. - prawie 30%. W bieżącym roku Zakład otrzyma z budżetu prawie 30 mld zł. Trzeba przy tym pamiętać, że rosnące dotacje to w konsekwencji wyższe podatki.

   W ostatnich miesiącach ustawodawca wprowadził cały szereg nowych świadczeń dla emerytów i rencistów, co powiększy deficyt Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, może nawet o 5 mld zł, jeżeli zostaną przyjęte senackie poprawki do ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (druki senackie nr 1013 i 1013-A).

   Oznaczać to może dalszy wzrost składek lub podatków w celu sfinansowania zwiększonego deficytu.

   Jeżeli zaś chodzi o Pana pytanie odnośnie do ograniczania wydatków na renty inwalidzkie, uprzejmie informuję, że istotnie - w ostatnich kilku latach wydatki te uległy ograniczeniu. Jest to wynik wprowadzenia ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Poprzednio inwalidztwo było jedną z przesłanek warunkujących prawo do renty. Znowelizowane przepisy zrezygnowały z pojęcia inwalidztwa, zastępując je pojęciem niezdolności do pracy. Nowe rozwiązanie realizuje ideę, zgodnie z którą orzeczenie niezdolności do pracy nastąpić powinno dopiero wówczas, gdy nie ma możliwości odzyskania zdolności do pracy w drodze przekwalifikowania ani dzięki rehabilitacji.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Agnieszka Chłoń-Domińczak

   Warszawa, dnia 19 lipca 2005 r.