Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie potrzeby równego traktowania emerytów i rencistów cywilnych i wojskowych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z wystąpieniem Pana Marszałka z dnia 17 czerwca br., znak SPS-0202-10265/05, dotyczącym interpelacji posła Jana Kochanowskiego w sprawie potrzeby równego traktowania emerytów i rencistów cywilnych i wojskowych pragnę wyjaśnić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.).

   W świetle tych przepisów obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają wszystkie osoby, które są pracownikami, bez względu na wymiar czasu pracy i nie zwalnia z tego obowiązku uprawnienie do emerytury bądź renty, w tym także mundurowej.

   Składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tych osób finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek (art. 16 ust. 1 ustawy).

   W obecnym systemie finansowania emerytur i rent istotną rolę pełnią również dotacje budżetu państwa. Ciągle bowiem w pierwszym filarze powszechnego systemu ubezpieczeń mamy do czynienia z zasadą solidarności społecznej, polegającą na wspólnym gromadzeniu środków na wypadek zajścia określonych ryzyk ubezpieczeniowych. Ma to szczególne znaczenie w warunkach prowadzących do wzrostu liczby świadczeniobiorców przy jednoczesnym spadku liczby osób płacących składki na ubezpieczenia społeczne. W aktualnym stanie prawnym składki nie są inwestowane, ale przeznaczane na wypłatę bieżących emerytur.

   Dopiero w modelu docelowym wysokość emerytury z systemu powszechnego zależeć będzie od wielkości składek zaewidencjonowanych przez ZUS na indywidualnym koncie ubezpieczonego.

   System świadczeń dla żołnierzy zawodowych - mimo pewnych ograniczeń - nadal jest systemem o znacznie korzystniejszych rozwiązaniach w stosunku do ubezpieczenia pracowniczego, a przy tym jest to system finansowany przez państwo.

   Przyjmując, iż system ten powinien zachować pewne odrębności, wydaje się, że łączenie emerytury z pracą powinno następować na zasadach jednakowych dla wszystkich grup społeczno-zawodowych objętych zakresem ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza że wydatki na świadczenia emerytalno-rentowe służb mundurowych są w całości pokrywane z budżetu państwa.

   Wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy gwarantuje art. 65 ust. 1 Konstytucji. Ustalenie prawa do emerytury wojskowej nie ogranicza możliwości wykonywania zatrudnienia, ale również nie uzasadnia stosowania preferencyjnych rozwiązań w zakresie podlegania ubezpieczeniom pracowniczym.

   Pragnę dodać, że zainteresowany ma możliwość wyboru - może pobierać wojskowe świadczenie emerytalne i osiągać dodatkowy dochód z tytułu pracy podlegający ustawowemu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego albo ponownie podjąć służbę wojskową (służbę w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej), ale wówczas - zgodnie z art. 39a ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) - pobierana przez niego emerytura wojskowa ulegnie zawieszeniu.

   Odnosząc się jednocześnie do zarzutu przedstawionego w interpelacji Pana Posła dotyczącego naruszenia zasad równości wobec prawa, zwracam uwagę, iż badając zgodność aktu normatywnego z konstytucją, należy w pierwszej kolejności ustalić - biorąc pod uwagę cel i treść badanej regulacji - czy istnieje wspólna cecha istotna uzasadniająca równe traktowanie określonych podmiotów prawa.

   Istotą tej zasady nie jest bowiem traktowanie wszystkich jednakowo, lecz równe traktowanie określonej grupy obywateli.

   Charakterystyczną cechą ubezpieczenia społecznego jest jego związek z pracą. Objęcie zatem obowiązkiem ubezpieczenia społecznego wszystkich osób mających uprawnienia emerytalne i osiągających dochody z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy jednoznacznie świadczy o przestrzeganiu przez ustawodawcę zasady równości ubezpieczonych, a tym samym znajduje podstawę w wartościach i normach konstytucyjnych.

   Wymaga podkreślenia, że o zakresie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego decyduje nie tylko zróżnicowanie indywidualnych potrzeb i sytuacji, ale także polityka zatrudnienia związana ze zmianami demograficznymi oraz koniecznością dokonywania reform gospodarczych.

   Regulacja nakładająca obowiązek ubezpieczenia na emerytów i rencistów prowadzących działalność zarobkową w ramach określonego stosunku prawnego z jednej strony pozwala uzupełniać dochodami z pracy emerytury i renty, z drugiej zaś zapewnia wszystkim jednakowy dostęp do istniejących miejsc pracy.

   Pogląd ten podzielił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r., o sygn. akt K 9/00 (OTK ZU 2000 nr 8, poz. 294), rozpatrując zagadnienie wzajemności składki i świadczeń na gruncie art. 2 i 32 Konstytucji RP.

   W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ˝...państwo ma obowiązek podejmować działania, które zapewnią odpowiednie środki finansowe niezbędne dla realizacji konstytucyjnych praw socjalnych, ale musi przy tym uwzględniać sytuację gospodarczą i konieczność zapewnienia warunków rozwoju gospodarczego. Te okoliczności usprawiedliwiają nałożenie obowiązku ubezpieczenia nawet w sytuacji, gdy dalsze opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie zawsze znajdzie w pełni odzwierciedlenie w zwiększonej wysokości przysługującego świadczenia˝.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Agnieszka Chłoń-Domińczak

   Warszawa, dnia 30 czerwca 2005 r.